ژاک دريدا (متولد 1930) در اين گفتگو با چند تن از کارشناسان رسانه، ماهيت رسانه در دنياي امروز را مورد تحليل قرار مي دهد. از جمله مباحثي که در اين گفتگو مطرح شده اين است که مفاهيم و نگرش هاي ديني در رسانه هاي "صوتي" و "تصويري" هر يک به تفکيک تا چه حد و چگونه بازتاب يافته اند . اين تعامل ميان دين و رسانه عمدتا بر مبناي سه دين بزرگ ابراهيمي و تفاوت هاي ميان آنها از اين لحاظ مطرح شده است. *** آنت دو وريس1 : به ياد مي‌آورم که وقتي در بالتيمور از شما خواستم براي اين نشست عنواني پيش

...ادامه

فرهنگ در متداول ترين معني خود مجموعه اي از تمامي توانايي هاي اکتسابي يک جامعه در طول تاريخ آن است که البته تمام توانايي ها و شناخت هاي مادي و انباشت هاي معنوي را در بر مي گيرد. در حالي که عمر واژه رسانه بسيار کمتر از واژه فرهنگ است و زمان تولدش به حوالي سالهاي پس از جنگ جهاني دوم باز مي گردد، اما هر کدام از اين دو واژه مفاهيم عميقي را در بر دارند که با تمام جنبه هاي حيات بشري بالاخص علم، فلسفه، هنر، دين و سنت به طرز آشکاري پيوند خورده اند. بررسي هر کدام از اين واژگان، ارتباط آن ها با ي

...ادامه

انتقال آييني آينه، يا سن‌گيو، اوج فرايند آييني يک دوره بيست ساله در ژاپن است که به شيکي‌نن سن‌گوُ معروف بوده و در سنت شينتويسم برگزار مي گردد. قدمت اين آداب نوشدگي را بنا به فرمان امپراتوري در اواخر قرن هفتم مي دانند. در قرون گذشته عملاً اين سنت منسوخ شده بود، اما در حکومت مِي‌جي آن را از نو به صورت يک آيين دولتي بنا نهادند. آداب شيکين سن‌گو¨ در بيشتر تاريخ ژاپن جايگاه خاصي در نمايش قدرت نمادين داشته است و در زمان معاصر به صورت نماد چندارزشي در فرهنگ و سنت باقي ‌مانده است. اهميت وجه ر

...ادامه

در تعاليم توماس، رسانة دين، فارغ از محتواي اعتقادي‌اش، از طريق فضاي روانشناختي خاص خود بر دل مخاطب اثر مي گذارد، آنچنان كه موثرتر از نقش تبليغي محتواي ديني به نظر مي آيد. در اين نوع موعظه، هالة تقدس از هرگونه محتواي مذهبي جدا شده و در سيطرة مفاهيمي قرار گرفته كه دلبخواهي انتخاب شده‌اند. لحن عاطفي اين جنس بيان، براي هر اهل فكري اين سؤال را پيش مي‌‌آورد كه رمز نفوذ كلام شبه ـ توماسي در چيست؟ آدورنو در زباني صريح و گاهي تندروانه، اين رمز را مي گشايد. *** كسب و كار2 توماس 3، دين است؛ اي

...ادامه

در راه حفظ روح دين، نورچوليش ـ که يکي از روشنفکران غربگراي اندونزي است ـ مي‌خواهد نشان دهد که خداي مسلمانان خداي ديگران نيز هست. در وهله نخست، او بين خداي اعراب قبل از اسلام با خداي اسلام تفاوت مي گذارد. به باور متفکران اندونزي، چنين انديشه‌اي مبتني بر درکي نادرست از خداوند است و نورچوليش مخاطبان را به سوي شک و دين‌گريزي سوق مي‌دهد. متن ذيل گزارشي است از بازتاب اين تناقضات فرهنگي توسط رسانه هاي مکتوب. *** گفته مي‌شود که نفوذ يهود، که گاهي خود را در پوشش حقيقت اسلامِ درست آيين

...ادامه

اصطلاح مکان، در نظريه يادآوري مکاني استفاده مي‌شود. روش مکاني، روشي است براي به يادآوري چيزها که از دوران کهن معرفي شده است. به عنوان مثال، براي به يادآوردن بخش‌هاي يک ساختمان، فرد هر بخش ساختمان را در ذهن خود در جايگاه مشخصي قرار مي‌دهد. ما شاهد دوگانگي مکاني در شالوده ايمان مسيحي هستيم. از يک سو مکان هاي تاريخي سرزمين مقدس و از سوي ديگر، نه تنها در ايمان روحاني پروتستان بلکه در سنت ديرپاي کاتوليک اهميت اين مکان‌ها به سادگي انکار مي‌شود. مقاله پيچيده پيش رو، رسانه گري هاي مکتوب ليول

...ادامه

در سراسر سده بيستم، سينما يکي از قوي‌ترين رسانه‌ها بوده که توانسته است درک متقابلي ميان مردم جهان ايجاد کرده و سبک‌ها و تاثيرهاي متفاوتي را بيافريند. به باور نويسنده، امروزه در دستيابي به شهود، هيچ فيلم هايي موفق‌تر از فيلم‌هايي نيست که در چارچوب مسايل اخلاقي و مباحث ديني در ايران ساخته مي‌شود. برخي از نگراني‌هاي دريدا، بيش از بيست سال پيش از سوي رهبران انقلاب اسلامي ايران، در سال‌هاي 1977-79 مطرح شد. تحليل مصداقي آثار سينماي ايران، مبحثي است که نوشته حاضر بر آن بنا شده است. ***

...ادامه

جوزف كنراد از اعاظم اديبان روزگار ماست. ماهيت ژرف و تأويل انگير رمان‌هايش، همراه با نثر فاخر و اشرافي، او را امتيازات بسيار داده است. اما مضامين‌ و مفاهيم عميقي كه برخي از آنها همچون پيشگويي‌هايي دربارة وضع بشر معاصر و كيفيت اجتماعات انساني متحقق گرديده، هر روز براهميت اين مرد مي‌افزايد. در ميانة قرن بيستم، اقبال به آثار او كاهش يافته بود، اما به تدريج چنان اعتباري به خود ديد كه علاوه بر جهان انگليسي زبان، شمولي جهاني يافت و بحث و بررسي آثار و آراي وي گسترده شد. در اين مقاله، شمه‌

...ادامه

مي‌دانيم كه خيال در اصل و در معمول‌ترين معناي كلمه، قوه‌اي از قواي ادراكي نفس است كه در ميانه قوه حس و قوه عقل قرار دارد. نه فقط به لحاظ جايگاه بلكه به لحاظ ماهيت و كاركرد نيز حالتي بَينابين دارد. از سويي به حس همانند است، چرا كه مدركات آن جزئي است و از سوي ديگر همانند به عقل است، به اين لحاظ كه در صورت گسستن پيوندش از واقعيات خارجي، ‌ادراكاتش همچنان باقي است. خيال به اين معنا هم جنبه‌‌اي منفعلانه دارد و هم جنبه‌‌اي فعالانه. خيال منفعل همان جنبه از خيال است كه صورت‌هاي علميه در آن حفظ و

...ادامه

هدف اين مقاله عبارتست از تبيين چگونگي تلاش و جستجوي وايتهد براي تبيين پيش‌فرضهاي حيات اخلاقي انسان و ارائه تجزيه و تحليلي درست از [اصلي‌ترين] بحران اخلاقي او، در قالب نظام فكري‌اي كه متضمن طبيعت‌گرايي تام، حتي اگر طبيعت‌گرايي اي خداانگار، باشد. در بخش اول، نظام فلسفي آرماني وايتهد را از حيث علاقه‌اش به پيش‌فرضهاي زندگي روزمره، از جمله پيش‌فرضهاي اخلاقي، مورد بررسي قرار خواهيم داد. بخش دوم به تفصيلِ اين اعتقاد وي كه يك نظام فلسفي كامل بايد هم طبيعت‌گرا باشد و هم خداانگار مي‌پردازد. سو

...ادامه

اين مقاله دو بخش دارد. نخست از ديدگاه هاي فيلسوف علمِ محبوبم، آرتور فين، بحث مي کنم. فين به خاطر دفاع از تزي مشهور شده که به نظرم طرح آن براي فلسفة معاصر بنيادي است يعني اين تز که ما بايد نه رئاليست باشيم نه آنتي رئاليست بلکه بايد کل قضية رئاليسم- آنتي رئاليسم را کنار نهيم. وي دربارة همين موضوع با فيلسوفان زبانِ محبوبم، دونالد ديويدسن و رابرت براندوم، هم بيان است. من اجماع روزافزوني را نسبت به همين تز که حاکي از ورود آن به دنياي فلسفي جديد است مي بينم. در اين دنياي جديد، ديگر تفکر ي

...ادامه

به نظر نويسنده، هدف وبر تأسيس و بنيانگذاري نوعي جامعه شناسي به مثابه "ابزار بياني" است که بتواند بدون وضع احکامي که در آن به اسطوره متافيزيکي، ذوق شخصي يا خير اخلاقي متوسل مي شوند، به مسائل اجتماعي بپردازد.از اين رو، جامعه شناسان با مهارت يافتن بر اين ابزار عقلاني تلاش مي کنند تا از برده شدن به واسطه عواطف خود يا به واسطه ارزش هاي رايج ديگران بپرهيزند. وبر تأکيد مي کند که نقد بي وقفه و جدي ايده ها يا تحليل کامل علل اجتماعي بايد به لحاظ منطقي از نکوهش نتايج واقعي تاريخي يا ستايش دستاو

...ادامه

در اين نوبت از بازخواني به بررسي آثار يکي از نويسندگان و محققان برجسته ايراني، که کمتر در معرض ديد خوانندگان بوده است مي پردازيم. خوشبختانه در سالهاي اخير انتشار کتابهاي مهم امير مهدي بديع امکاني براي خوانش وبهره گيري از تحقيقات وي را فراهم آورده است. *** اميرمهدي بديع، پژوهشگر و نويسندة برجستة ايراني، هرچند از سن 18 سالگي به فرنگ رفت و تا پايان عمر در آن ديار ماند، اما يك ايراني كامل و واقعي باقي ماند و خدمات پرشماري به عالم فكر و فرهنگ، و ايران پژوهي كرد. او در 18 دي‌ماه 1294 خو

...ادامه

مقامات الحريري ابومحمد القاسم بن‌علي بن محمدبن عثمان الحريري البصري طواق گلدي گلشاهي ناشر: اميركبير چاپ اول: 1387 547 صفحه اواخر قرن چهارم هجري و در زمان شهرت فن قصص، از متفرعات آن فني به نام «مقامات» از سوي بديع‌الزمان همداني ابداع شد. سپس نثرنويسان عربي و فارسي نيز از آن تقليد كردند. مقامه در لغت به دو معني1) مجلس و انجمن قبيله و 2) جماعت حاضر در مجلس يا انجمن است. «اما در عصر اسلامي به اين معنا به كار رفته است: مجلسي كه در آن، شخصي در برابر خليفه يا ديگران مي‌ايستد

...ادامه

عرصة فرهنگ، اگرچه هياهوي بسيار ندارد، اما خبرهاي آن اندك نيست. بقول شاعر: «اين جهان، همچون كتابي كهنه پنهان مانده است / در پي چشمي‌ست تا خاموشي‌اش را بشنود.» در اينجا اخبار برخي از مهم‌ترين رويدادهاي عالم فرهنگ در روزهاي جاري و آتي را به صورت خلاصه يا اشاره، به نظر گرامي خوانندگان مي‌رسانيم. 1ـ مركز فلسفه اخلاق دانشگاه آكسفورد در انگلستان، سمينارهايي را با عنوان «مباحث فلسفه اخلاق» آغاز كرده كه شامل برخي سخنراني‌ها و ميزگردهاست. اين جلسات از 26 آپريل 2010 شروع شده و تا يكم نوامبر آين

...ادامه

* در ايران و جاي جاي جهان، اخبار زيادي از وقايع و نشست‌ها و اتفاقات فرهنگي منتشر مي‌شود. در ايران، برگزاري نمايشگاه كتاب تهران، همه ساله يك اتفاق مهم فرهنگي است كه علاوه بر جمع و عرضة اغلب كتابهاي تازه در كشور، همايش‌ها و جلسات فرهنگي متعددي نيز در حاشية آن برگزار مي‌شود. همچنين خبرهاي جالب ديگري هم هست كه ما به برخي از آنها در اينجا اشاره مي‌كنيم. *** * جايزه «هومبولت» به مايكل اسميت، استاد فلسفه و علوم سياسي دانشگاه پرينستون تعلق گرفت. اين جايزه از سوي بنياد فريدريش ويلهلم هومبو

...ادامه

در يكي دو ماه اخير، خبرهاي ناخوشايندي از درگذشت خردمندان، فرهيختگان و محققان بزرگي داشتيم. رحلت استاد محمد خوانساري، منطق‌دان برجسته و استاد دانشگاه تهران، درگذشت نعمت حقيقي، فيلمبردار بسيار بزرگ و خالق تصاوير تعداد پرشماري از بهترين آثار هنر هفتم در كشورمان، فقط دو خبر از اين نوع بود. به قول سعدي: دردي به دل رسيد كه آرام جان برفت و آن هر كه در جهان به دريغ از جهان برفت شايد كه چشم چشمه بگريد به هاي‌هاي بر بوستان كه سرو بلند از ميان برفت ما كاروان آخرتيم از ديار عمر

...ادامه

نشست بررسي کتاب "فرهنگ، مردم‌سالاري و توسعه" با حضور گردآورنده اين اثر علي ميرزايي و همچنين عزت الله فولادوند و مهدي فيروزان در مرکز فرهنگي شهر کتاب برگزار شد. دکتر عزت الله فولادوند در اين نشست با اشاره به اينکه مبناي اين کتاب بر گفتگو استوار است به بررسي موضوع و مفهوم گفتگو پرداخت و گفت: کتاب "فرهنگ، مردم سالاري و توسعه" مشتمل بر 11 گفتگو و 3 ميزگرد است. روش برگزيده در اين اثر مصاحبه و گفتگو است و در آن موضوعي اعلام مي‌شود و اصحاب بحث درباره آن اظهار نظر مي‌کنند. در همه مصاحبه‌هاي گر

...ادامه

از سوي پژوهشگاه علوم‌انساني و مطالعات فرهنگي و با همكاري دانشگاه قم «هم‌انديشي معرفت‌شناسي ديني» با موضوع گفت‌وگوي فيلسوفان مسلمان و مسيحي 31 فروردين‌ماه در تهران و يك و 2 ارديبهشت در قم برگزار شد. در اين هم‌انديشي دانشمندان داخلي و خارجي با موضوع گفت‌وگوي فيلسوفان مسلمان و مسيحي به تبادل‌نظر پرداختند. اين هم‌انديشي در عصر نخستين روز با 2 نشست پيگيري شد. در نشست اول كه به مديريت قاسم ‌پور‌حسن، استاديار دانشگاه علامه طباطبايي برگزار شد، حسين غفاري با موضوع «فلسفه دين در نظام فلسفي اب

...ادامه

دکتر بيژن عبدالکريمي و دکتر احسان شريعتي در انجمن علمي دانشجويي فلسفه دانشگاه تهران به مناسبت يکصدمين سالگرد تولد سيد احمد فرديد به موضوع «تأثير فرديد در نحوه مواجهه ما با غرب» پرداختند. احسان شريعتي که رساله دکتراي او درباره فرديد و خوانش ايراني هايدگر بوده است نخستين سخنران اين نشست بود. وي در آغاز سخنانش رمزگشايي از زبان فرديد را کاري دشوار عنوان کرد و افزود: تا آن‌جايي که من سنجيده‌ام زبان فرديد نه آن‌طور که مخالفان مي‌گويند بي‌پايه است و نه آن‌طور که فرديدي‌ها مي‌گويند فرهنگ لغاتي اس

...ادامه